Uch yo'l, va ular teng emas

382-modda shartnomadan chiqishning uch yo'lini beradi:

  1. Tomonlar kelishuvi bilan — asosiy yo'l, va boshqa hech narsa talab qilinmaydi;
  2. Sud qarori bilan — faqat ikki asosda: ikkinchi taraf shartnomani jiddiy buzsa, yoki Kodeks, boshqa qonun va shartnomada nazarda tutilgan o'zga hollarda;
  3. Bir tomonlama bosh tortish bilan — faqat qonun yoki tomonlarning kelishuvi bunga yo'l qo'ysa.

Uchinchi yo'lni alohida ta'kidlash kerak. "Men shartnomadan chiqaman" degan xat, agar shartnomada bir tomonlama bosh tortish huquqi yozilmagan va qonun uni bermagan bo'lsa, hech qanday huquqiy kuchga ega emas. Shartnoma amal qilaveradi, siz esa uni buzgan tomonga aylanasiz.

"Jiddiy buzish" nima

382-modda ta'rif beradi va u zararning miqdoriga emas, kutilganidan mahrum bo'lishga qaraydi:

Taraflardan birining shartnomani buzishi ikkinchi tarafga u shartnoma tuzishda umid qilishga haqli bo'lgan narsadan ko'p darajada mahrum bo'ladigan qilib zarar yetkazishi shartnomani jiddiy buzish hisoblanadi.

Ya'ni test — "qancha zarar" emas, balki "shartnomadan kutgan narsangizning qanchasi qoldi". Kichik summali, lekin butun maqsadni yo'q qiladigan buzish jiddiy bo'lishi mumkin; katta summali, lekin qoplanadigan buzish esa bo'lmasligi mumkin.

Vaziyat jiddiy o'zgarsa: 383-modda

Bu — Kodeksdagi eng murakkab moddalardan biri va uning AQSh huquqida to'g'ridan-to'g'ri o'xshashi yo'q.

Asos: shartnoma tuzishda tomonlar uchun asos bo'lgan vaziyatning jiddiy o'zgarishi. O'zgarish qachon jiddiy hisoblanadi:

Vaziyatning taraflar oldindan ko'ra bilganlarida shartnomani umuman tuzmasliklari yoki ancha farq qiladigan shartlar bilan tuzishlari mumkin bo'lgan darajada o'zgarishi.

Lekin bu o'z-o'zidan yetarli emas. Agar tomonlar kelisha olmasa, sud shartnomani bekor qilishi mumkin — va faqat quyidagi to'rttasi bir vaqtda mavjud bo'lsa:

  1. shartnoma tuzish paytida tomonlar bunday o'zgarish yuz bermaydi deb hisoblagan bo'lsalar;
  2. manfaatdor taraf, vijdoniylik va ehtiyotkorlik ko'rsatganiga qaramay, sabablarni yenga olmagan bo'lsa;
  3. o'zgartirmasdan bajarish tomonlarning mulkiy manfaatlari nisbatini buzsa va manfaatdor tarafga kutgan narsasidan ko'p darajada mahrum bo'ladigan zarar yetkazsa;
  4. ish muomalasi odatlaridan yoki shartnomaning mohiyatidan bu xavf aynan manfaatdor tarafga tegishli ekani anglashilmasa.

To'rtinchi shart ko'pincha hal qiluvchi bo'ladi. Agar shartnomaning o'zi narx yoki valyuta xavfini bir tomonga yuklagan bo'lsa, o'sha tomon keyinchalik 383-moddaga tayanolmaydi.

Bekor qilish emas, o'zgartirish — bu boshqa masala

383-moddaning beshinchi qismi o'zgartirishni ancha torroq qiladi. Sud shartnomani vaziyat o'zgarishi tufayli o'zgartirishi faqat favqulodda hollarda mumkin:

  • bekor qilish ijtimoiy manfaatlarga zid bo'lsa; yoki
  • bekor qilish tomonlarga sud o'zgartirgan shartlar asosida bajarish uchun talab qilinadigan xarajatlardan ancha ortiq zarar keltirsa.

Ya'ni standart natija — bekor qilish, qayta yozish emas. Sud narxni "adolatli" darajaga keltirib qo'yadi degan kutish asossiz.

To'rtinchi qism esa bekor qilishning oqibatlarini belgilashda sudga mo'ljal beradi: tomonlarning shartnomani bajarish bilan bog'liq xarajatlarini adolatli taqsimlash.

Tartib: shakl, va o'ttiz kun

384-modda ikkita amaliy qoida qo'yadi.

Birinchi: o'zgartirish yoki bekor qilish to'g'risidagi kelishuv shartnoma qanday shaklda tuzilgan bo'lsa, shunday shaklda tuziladi — qonunchilikdan, shartnomadan yoki ish muomalasi odatlaridan boshqacha tartib kelib chiqmasa (2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli qonun tahririda).

Ikkinchi — va bu ko'pincha e'tibordan chetda qoladi: sudga murojaat qilishdan oldin taklif yuborish shart. Sudga faqat quyidagilardan keyin borish mumkin:

  • ikkinchi tarafdan rad javobi olinganidan keyin; yoki
  • taklifda ko'rsatilgan, qonunda yoki shartnomada belgilangan muddatda javob olinmaganidan keyin; bunday muddat bo'lmasa — o'ttiz kunlik muddatda javob olinmaganidan keyin.

Bu bosqichni o'tkazib yuborilgan da'vo qaytariladi. Amalda bu degani: avval yozma taklif, keyin kutish, keyin sud.

Oqibatlar: 385-modda

  • shartnoma o'zgartirilsa — majburiyatlar o'zgartirilgan holda saqlanadi;
  • shartnoma bekor qilinsa — majburiyatlar bekor bo'ladi;
  • qachondan boshlab — kelishuv paytidan, sud tartibida bo'lsa esa sud qarori qonuniy kuchga kirgan paytdan.

Va eng muhim band, chunki u kutilganning aksi:

Agar qonunda yoki taraflarning kelishuvida boshqacha tartib belgilab qo'yilgan bo'lmasa, taraflar shartnoma o'zgartirilguncha yoki bekor qilinguncha majburiyat bo'yicha o'zlari bajargan narsalarni qaytarib berishni talab qilishga haqli emaslar.

Ya'ni bekor qilish orqaga qaramaydi. Bekor qilingunga qadar to'langan pul yoki yetkazilgan tovar o'z holicha qoladi — agar shartnomada boshqacha yozilmagan bo'lsa. Agar siz avans to'lab, keyin shartnomani bekor qilsangiz va avansni qaytarib olmoqchi bo'lsangiz, buni shartnomaning o'zida nazarda tutgan bo'lishingiz kerak.

Oxirgi qism: agar asos ikkinchi tarafning jiddiy buzishi bo'lgan bo'lsa — o'zgartirish yoki bekor qilish tufayli yetkazilgan zararni to'lashni talab qilish mumkin.

Shartnoma yozayotganda: to'rt band

  1. Bir tomonlama bosh tortish huquqi. Qonun uni bermaydi. Kerak bo'lsa — shartnomada yozing, qanday hollarda va qancha muddat oldin xabar berish bilan.
  2. Bekor qilishda hisob-kitob. 385-moddaning standarti — qaytarish yo'q. Avans, bajarilmagan qism, tayyorlangan material — bularning taqdirini o'zingiz yozing.
  3. Xavf kimda. Agar narx yoki valyuta xavfini shartnomada bir tomonga yuklasangiz, o'sha tomon 383-moddaga tayana olmaydi. Bu ikki tomonlama ishlaydi — bilib yozing.
  4. Taklif tartibi. 384-moddaning o'ttiz kuni standart. Agar tezroq kerak bo'lsa — shartnomada qisqaroq muddat belgilang.