Avval: bu maqola nima emas
Bu — soliq maslahati emas. Quyidagi har bir stavka va chegara Soliq kodeksidan o'qilgan va qaysi qonun bilan o'zgartirilgani ko'rsatilgan, lekin sizning holatingizga qaysi rejim to'g'ri kelishini bu maqola ayta olmaydi. Raqamlar deyarli har yili o'zgaradi: quyidagilarning bir nechtasi 2025-yil 25-dekabrdagi OʻRQ-1108-sonli qonun bilan 2026-yil 1-yanvardan o'zgartirilgan. Qaror qabul qilishdan oldin soliq mutaxassisi bilan tekshiring.
1. O'zi bo'ladigan narsalar
Ro'yxatdan o'tkazishdan keyin alohida yugurish kerak bo'lmaydigan ikkita narsa bor:
- STIR — soliq to'lovchining identifikatsiya raqami ariza shakllantirilayotgan paytda avtomatik, real vaqt rejimida beriladi (VM 66-son, 4-ilova, 3-bob, 11-band);
- statistika hisobi — ro'yxatdan keyingi kundan kechiktirmay avtomatik yuboriladi (o'sha ilova, 12-band).
Ya'ni "soliqda ro'yxatdan o'tish" degan alohida bosqich yo'q.
2. Soliq rejimi: tanlov ro'yxatdan o'tish paytida qilinadi
Bu maqoladagi eng muhim jumla shu: yangi tashkil etilgan yuridik shaxs aylanmadan olinadigan soliqni davlat ro'yxatidan o'tkazilgan kundan boshlab tanlash huquqiga ega — buni ro'yxatdan o'tkazish chog'ida tanlangan soliq solish tartibini ko'rsatish orqali qiladi (462-modda; OʻRQ-1108 tahriri, 2026-yil 1-yanvardan kuchda).
Tanlanmasa, umumiy tartib qo'llanadi. Oʻzbekiston yuridik shaxslari 237-modda bo'yicha qo'shilgan qiymat solig'i to'lovchilari hisoblanadi; aylanmadan olinadigan soliq esa QQS va foyda solig'ini to'lash o'rniga tanlanadigan maxsus rejim (462-modda).
| Umumiy tartib | Aylanmadan olinadigan soliq | |
|---|---|---|
| Nima to'lanadi | QQS 12% (258-modda) + foyda solig'i 15% (337-modda, "qolgan soliq to'lovchilar") | 4% jami daromaddan (467-modda) |
| Kimga | Barcha yuridik shaxslar (237-modda) | Jami daromadi soliq davrida 1 mlrd so'mdan oshmagan yuridik shaxslar (461-modda) |
| Soliq davri | QQS uchun — bir oy (259-modda) | Kalendar yil; hisobot davri — bir oy (469-modda) |
Chakana savdo uchun aylanma solig'i stavkasi joyga qarab farq qiladi: aholisi 100 000 va undan ko'p shaharlarda 4%, boshqa aholi punktlarida 2%, borish qiyin va tog'li tumanlarda 1%; tamaki mahsulotlari savdosi bo'yicha joyidan qat'i nazar 4% (467-modda).
Kimga aylanma solig'i umuman qo'llanilmaydi
461-moddaning ikkinchi qismi o'n beshta toifani chiqarib tashlaydi. Bu platformaning o'quvchisi uchun eng muhimi birinchisi:
Import qiluvchi kompaniya aylanmadan olinadigan soliqni qo'llay olmaydi. Bojxona chegarasi orqali tovar olib kiruvchi yuridik shaxslar 461-modda ikkinchi qismining 1-bandi bilan chiqarilgan, va 462-modda bo'yicha ular import shartnomasi tuzilgan yoki tovar olib kirilgan sanadan — qaysi biri oldinroq bo'lsa — QQS va foyda solig'iga o'tadi.
Qolganlari: aksiz to'lanadigan tovarlar ishlab chiqaruvchilar va foydali qazilma kavlab oluvchilar; 25 gektar va undan ortiq sug'oriladigan yeri bo'lgan qishloq xo'jaligi tovar ishlab chiqaruvchilari; benzin, dizel va gaz sotuvchilar; lotereya tashkilotchilari; oddiy shirkat ishonchli shaxsi; bo'sh binolar va tugallanmagan qurilish obyektlaridan samarasiz foydalanayotgan mulkdorlar; markazlashtirilgan mablag' hisobidan quruvchilar; alkogol chakana savdosi shoxobchalari; bozorlar va savdo komplekslari; soliq maslahatchilari tashkilotlari; auditorlik tashkilotlari; notijorat va budjet tashkilotlari; dori vositalari hamda tibbiy buyumlar savdosi va tibbiy xizmat ko'rsatuvchilar; zargarlik buyumlari ishlab chiqarish va sotish.
Chegaradan oshib ketsangiz
- Yil davomida jami daromad 1 mlrd so'mdan oshsa — yangi tashkil etilgan yuridik shaxslar ham — o'sha miqdorga yetgan kundan QQS va foyda solig'iga o'tiladi (462-modda, yettinchi qism).
- Yil o'rtasida ro'yxatdan o'tgan kompaniya uchun chegara mutanosib hisoblanadi: 1 mlrd so'm 365 ga bo'linadi va ro'yxatdan o'tgan sanadan yil oxirigacha bo'lgan kunlar soniga ko'paytiriladi. Shundan oshsa, kompaniya ro'yxatdan o'tgan yildan keyingi yildan umumiy tartibga o'tadi (462-modda, sakkizinchi qism).
Ikkalasi ham OʻRQ-1108 tahririda, 2026-yil 1-yanvardan kuchda.
Ixtiyoriy chiqish va qaytish
Aylanma solig'idan ixtiyoriy voz kechish — ariza berilgan oydan keyingi oyning 1-sanasidan. Ixtiyoriy ravishda QQS va foyda solig'iga o'tgan kompaniya aylanma solig'iga kamida 12 oydan keyin qayta o'tishi mumkin (462-modda). Mavjud kompaniya aylanma solig'iga o'tmoqchi bo'lsa — navbatdagi soliq davridan, va soliq organini o'sha davr boshlanishiga 10 kundan kechiktirmay xabardor qilib.
Rejim nimani olib tashlamaydi
Aylanma solig'ini to'lash soliq agenti majburiyatlaridan, hisobvaraq-faktura taqdim etishdan, xaridlar va sotishlar kitobini yuritishdan ozod qilmaydi (462-modda).
3. Bank hisobvarag'i
Tartib Markaziy bankning 3420-sonli yo'riqnomasida (08.02.2023). Ro'yxat kutilganidan qisqa: tadbirkorlik faoliyati subyekti bo'lgan rezident yuridik shaxs uchun 11-band bo'yicha uchta narsa taqdim etiladi:
- bank hisobvarag'i ochish to'g'risida ariza;
- imzolar namunalari qo'yilgan ikki dona varaqcha;
- to'lov hujjatlarini imzolash vakolatiga ega shaxsning shaxsini tasdiqlovchi hujjati — biometrik pasport, ID-karta yoki yangi namunadagi haydovchilik guvohnomasining asli, yoki Yagona portal yoxud "Ijtimoiy karta" ilovasi orqali beriladigan elektron shakli (Markaziy bank boshqaruvining 27.10.2025-dagi 26/10-son qarori tahriri).
Ta'sis hujjatlari ham, ro'yxatdan o'tkazilganlik guvohnomasi ham talab qilinmaydi — bu VM 66-son qarorining 19-bandi bergan javob bilan bir xil. Aksincha, tadbirkorlik subyekti bo'lmagan yuridik shaxslardan (12-band) ta'sis hujjatlari va soliq hisobiga qo'yilganlik guvohnomasi so'raladi — ya'ni 11-banddagi qisqalik ataylab qilingan.
Yana ikkita foydali qoida: banklarga yo'riqnomada ko'rsatilmagan qo'shimcha hujjat talab qilish taqiqlangan (6-band), va tadbirkorlik subyektlaridan muhr qo'yishni talab qilish ham taqiqlangan (5-band; OʻRQ-1137 ning 3-moddasi bo'yicha muhr — huquq, majburiyat emas).
Qancha vaqtda
- Hujjatlar topshirilgach, bank keyingi ish kunidan kechiktirmay hisobvaraq ochishi shart;
- norezident jismoniy va yuridik shaxslar uchun — barcha hujjatlar topshirilganidan keyin 15 kundan kechiktirmay (6-band).
Bu yerda ikkita boshqa-boshqa "rezidentlik" sinovi bor
Muddat mijozning rezidentligiga qarab belgilanadi: Oʻzbekistonda ro'yxatdan o'tgan MChJ — rezident yuridik shaxs, ta'sischilari kim bo'lishidan qat'i nazar.
Masofadan ochish esa ta'sischilarning rezidentligiga qarab beriladi: 6- va 8-bandlar masofadan ochishni ta'sischilari Oʻzbekiston rezidenti bo'lgan yuridik shaxslarga, yakka tartibdagi tadbirkorlarga va IT-Park rezidenti bo'lgan, ta'sischisi norezident bo'lgan yuridik shaxslarga beradi.
Amalda bu shuni anglatadi: chet ellik ta'sischili oddiy MChJ uchun masofadan ochish yo'li yo'riqnomada nazarda tutilmagan — IT-Park rezidenti bo'lsa, nazarda tutilgan. Yo'riqnoma bunday kompaniyaga hisobvaraq umuman ochilmaydi demaydi; u faqat masofadan ochish yo'lini bu toifaga bermaydi.
Ro'yxatdan o'tkazish jarayonining o'zida masofadan hisobvaraq ochish — avtomatlashtirilgan tizimda yoki bankning veb-saytidagi shartnoma ofertasini akseptlash orqali amalga oshiriladi (8-band).
4. Birinchi muddatlar
Aylanmadan olinadigan soliq bo'yicha (470-modda, OʻRQ-1108 tahriri):
- hisobot davri (bir oy) yakunlari bo'yicha — keyingi oyning 15-kunidan kechiktirmay;
- soliq davri (kalendar yil) yakunlari bo'yicha — keyingi yilning 15-fevralidan kechiktirmay;
- to'lov — hisobot topshirish muddatidan kechiktirmay.
QQS bo'yicha soliq davri — bir oy (259-modda).
Bu maqola qamramaydigan narsalar
Ochiq aytish kerak, chunki bular ham ro'yxatdan keyin darhol paydo bo'ladi:
- Ijtimoiy soliq va xodimlar bo'yicha hisobot — direktorga ish haqi to'langan paytdan majburiyat boshlanadi. Bu maqola uchun tekshirilmagan;
- 337-moddaning 1–11-bandlaridagi pasaytirilgan stavkalar va 467-modda jadvalining 3–5-bandlari;
- valyuta nazorati — OʻRQ-598 ning 51-moddasidan tashqarisi.
Ro'yxatdan o'tkazish tartibining o'zi va chet ellik ta'sischilar uchun farqlar — alohida maqolalarda.